Επεξήγηση βασικών όρων τεχνητής νοημοσύνης σε απλά Ελληνικά

Α

Αλγόριθμος (Algorithm) Ένα σύνολο βημάτων ή κανόνων που ακολουθεί ένα πρόγραμμα για να λύσει ένα πρόβλημα ή να εκτελέσει μια εργασία. Σκεφτείτε το ως «συνταγή» για το πώς ένας υπολογιστής αντιμετωπίζει ένα ζήτημα.

Ανάκτηση Δεδομένων (Data Retrieval) Η διαδικασία εύρεσης και εξαγωγής συγκεκριμένης πληροφορίας από μια βάση δεδομένων ή σύνολο εγγράφων.

Αναγνώριση Οπτικών Χαρακτήρων (OCR - Optical Character Recognition) Τεχνολογία που μετατρέπει σαρωμένες εικόνες κειμένου ή φωτογραφίες σε επεξεργάσιμο ψηφιακό κείμενο. Χρήσιμο για ψηφιοποίηση χαρτινών εγγράφων.

Αναλυτική Δεδομένων (Data Analytics) Η ανάλυση σύνολων δεδομένων για εξαγωγή χρήσιμων πληροφοριών, μοτίβων ή συμπερασμάτων.

Αυτοματισμός (Automation) Η χρήση τεχνολογίας για την εκτέλεση εργασιών που κανονικά θα απαιτούσαν ανθρώπινη παρέμβαση — χωρίς να χρειάζεται συνεχής ανθρώπινος έλεγχος.

Β

Βάση Δεδομένων (Database) Οργανωμένη συλλογή πληροφοριών που αποθηκεύεται ηλεκτρονικά και από την οποία μπορεί κανείς να αναζητά και να ανακτά δεδομένα.

Γ

Γενεσιουργός AI / Γεννητική AI (Generative AI) Ο τύπος AI που μπορεί να «δημιουργεί» νέο περιεχόμενο: κείμενο, εικόνες, μουσική. Τα εργαλεία όπως ChatGPT και Claude ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.

Γλωσσικό Μοντέλο (Language Model) Ένα σύστημα AI εκπαιδευμένο σε τεράστιες ποσότητες κειμένου, ικανό να κατανοεί και να παράγει γλώσσα. Δείτε και: Μεγάλο Γλωσσικό Μοντέλο (LLM).

Δ

Δεδομένα Εκπαίδευσης (Training Data) Το σύνολο πληροφοριών που χρησιμοποιήθηκε για να «μάθει» ένα μοντέλο AI. Τα γλωσσικά μοντέλα εκπαιδεύτηκαν σε τεράστιο όγκο γραπτών κειμένων.

Διεπαφή (Interface / UI - User Interface) Το «πρόσωπο» ενός προγράμματος — αυτό που βλέπετε στην οθόνη και με το οποίο αλληλεπιδράτε. Για τα AI chatbots, η διεπαφή είναι συνήθως ένα πλαίσιο συνομιλίας.

Ε

Εκπαίδευση (Training) Η διαδικασία κατά την οποία ένα AI «μαθαίνει» αναλύοντας τεράστιες ποσότητες δεδομένων. Σκεφτείτε το ως εκπαίδευση με παραδείγματα.

Ενεργητική Μάθηση (Active Learning) Τεχνική εκπαίδευσης AI όπου το μοντέλο εντοπίζει τα παραδείγματα που θα του ήταν πιο χρήσιμο να μελετήσει.

Εξαγωγή Πληροφοριών (Information Extraction) Η αυτόματη εξαγωγή συγκεκριμένων δεδομένων (ονόματα, ημερομηνίες, ποσά) από κείμενο. Πολύ χρήσιμο για νομικά έγγραφα.

Η

Ημερομηνία Κοπής / Γνωστικό Κόψιμο (Training Cutoff / Knowledge Cutoff) Η ημερομηνία μετά την οποία ένα AI μοντέλο δεν έχει γνώση των γεγονότων. Οτιδήποτε συνέβη μετά από αυτή την ημερομηνία είναι άγνωστο στο σύστημα.

Θ

Θερμοκρασία (Temperature) Παράμετρος που ελέγχει πόσο «δημιουργικό» είναι ένα AI στις απαντήσεις του. Υψηλή θερμοκρασία = πιο δημιουργικό/απρόβλεπτο. Χαμηλή = πιο κυριολεκτικό/σταθερό.

Κ

Κατανόηση Φυσικής Γλώσσας (NLU - Natural Language Understanding) Η ικανότητα του AI να «καταλαβαίνει» γλώσσα ανθρώπων — με νόημα, πλαίσιο, υπονοούμενα.

Κλαδική AI / Τομεακή AI (Domain-Specific AI) AI εκπαιδευμένο ειδικά για έναν τομέα (π.χ. ιατρικό AI, νομικό AI). Τέτοια συστήματα μπορεί να είναι πιο ακριβή στον τομέα τους από γενικά μοντέλα.

Κλειδί Πρόσβασης (API Key) Μοναδικός κωδικός που επιτρέπει σε ένα πρόγραμμα να «μιλά» με ένα AI σύστημα. Δεν το χρειάζεστε αν χρησιμοποιείτε εργαλεία μέσω browser.

Λ

LLM (Large Language Model) — Μεγάλο Γλωσσικό Μοντέλο Ένα εκτεταμένο σύστημα AI εκπαιδευμένο σε τεράστιες ποσότητες κειμένου, ικανό να παράγει κείμενο, να απαντά σε ερωτήσεις και να εκτελεί γλωσσικές εργασίες. Παραδείγματα: GPT-4 (ChatGPT), Claude, Gemini.

Μ

Μεγάλο Γλωσσικό Μοντέλο (βλ. LLM)

Μοντέλο (Model) Ένα εκπαιδευμένο σύστημα AI. Η λέξη «μοντέλο» αναφέρεται στο πρόγραμμα που έχει «μάθει» από δεδομένα και μπορεί να κάνει προβλέψεις ή παραγωγές.

Μοντέλο Ανοιχτού Κώδικα (Open Source Model) AI μοντέλο που ο κώδικας και/ή τα βάρη του είναι διαθέσιμα δημόσια. Μπορεί να εκτελεστεί τοπικά σε υπολογιστή. Παραδείγματα: Llama, Mistral.

Ο

Ορθογραφικός Έλεγχος (Spell Check) Αυτόματη διόρθωση ορθογραφικών λαθών. Τα AI εργαλεία κάνουν πολύ πιο προηγμένη εκδοχή αυτού.

Π

Παραγωγή Κειμένου (Text Generation) Η ικανότητα AI να παράγει νέο κείμενο βάσει οδηγίας ή πλαισίου. Η κύρια λειτουργία των LLMs.

Περιβάλλον Συνομιλίας (Chat Interface) Το σύστημα μέσω του οποίου επικοινωνείτε με AI — τυπικά μοιάζει με εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων.

Πολυτροπικό AI (Multimodal AI) AI που μπορεί να επεξεργαστεί πολλαπλούς τύπους πληροφοριών: κείμενο, εικόνα, ήχο. Πολλά σύγχρονα μοντέλα είναι πολυτροπικά.

Prompt Η οδηγία ή ερώτηση που δίνετε σε ένα AI σύστημα για να παράγει απάντηση ή περιεχόμενο. Η ποιότητα του prompt καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα της απάντησης.

Prompt Engineering Η τέχνη της σύνταξης αποτελεσματικών prompts για να πάρετε καλύτερες απαντήσεις από AI. Δεν απαιτεί τεχνικές γνώσεις — μόνο πρακτική εξάσκηση.

Σ

Συζητητικό AI (Conversational AI) AI σχεδιασμένο για διάλογο με ανθρώπους. Chatbots, βοηθοί όπως ChatGPT, Claude κλπ.

Σημασιολογική Αναζήτηση (Semantic Search) Αναζήτηση που κατανοεί τη σημασία όχι μόνο τις λέξεις. Αντί να βρει έγγραφα που περιέχουν τη λέξη «κατάσχεση», βρίσκει έγγραφα σχετικά με την έννοια της κατάσχεσης.

Τ

Τεχνητή Νοημοσύνη (AI - Artificial Intelligence) Ευρεία κατηγορία τεχνολογίας που επιτρέπει σε μηχανές να εκτελούν εργασίες που παραδοσιακά απαιτούσαν ανθρώπινη νοημοσύνη — αναγνώριση, μάθηση, λήψη αποφάσεων, παραγωγή κειμένου.

Token Η βασική μονάδα κειμένου που επεξεργάζεται ένα LLM. Κατά προσέγγιση, 1 token ≈ 0,75 λέξεις στα Αγγλικά. Τα μοντέλα έχουν όριο στον αριθμό tokens που μπορούν να επεξεργαστούν ανά συνομιλία.

Υ

Υπολογιστική Νέφους (Cloud Computing) Υπολογιστική ισχύς και αποθήκευση δεδομένων που παρέχεται μέσω διαδικτύου από εξωτερικές εταιρείες (Google, Microsoft, Amazon κλπ.), αντί για τον τοπικό υπολογιστή.

Φ

Fine-tuning (Εκπαίδευση Εξειδίκευσης) Η περαιτέρω εκπαίδευση ενός γενικού AI μοντέλου με εξειδικευμένα δεδομένα ώστε να γίνει καλύτερο σε συγκεκριμένο τομέα.

Χ

Χώρος Πλαισίου (Context Window) Η ποσότητα κειμένου (μετρημένη σε tokens) που ένα AI μπορεί να «θυμάται» και να επεξεργαστεί σε μια συνομιλία. Αν η συνομιλία υπερβεί αυτό το όριο, το AI «ξεχνά» τα παλιότερα μέρη.

Ψ

Ψευδαίσθηση / Παραισθησία (Hallucination) Το φαινόμενο κατά το οποίο ένα AI παράγει πληροφορίες που φαίνονται αληθοφανείς αλλά είναι εσφαλμένες ή ανύπαρκτες. Ιδιαίτερα επικίνδυνο σε νομικό πλαίσιο όπου το AI μπορεί να «εφευρίσκει» νόμους ή αποφάσεις.

Αυτό το γλωσσάριο ανανεώνεται συνεχώς. Για τελευταία ενημέρωση, επισκεφτείτε το freelibrary.ai